Խոստումը
Հաստատված - Հանրային հայտարարություններ
Երբ 2018թ. Թավշյա հեղափոխությամբ Նիկոլ Պաշինյանը իշխանություն ստանձեց Հայաստանում, նա կոնկրետ, բազմիցս կրկնվող խոստում արեց ԶՊՄԿ-ի վերաբերյալ -- Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի, Հայաստանի ամենաթանկ արդյունաբերական ակտիվի վերաբերյալ։ Կաջարանում գտնվող հանքը, Սյունիքի մարզում, արտադրում է պղնձի և մոլիբդենի խիտանյութ, որի արժեքը հասնում է հարյուրավոր միլիոնավոր դոլարների։ Պաշինյանը հայերին ասաց, որ կպատասխանատվի նրա կոռումպացծած բաժնետերերին։ Տհափանցիկություն կբերի։ Հայաստանի հանքային հարստությունը կծառայի իր ժողովրդին։
Ութ տարի անց, ԶՊՄԿ-ի 78.125%-ը վերահսկվում է օֆշորային կեղծանունների ցանցով Ռոման Տրոցենկոյի կողմից -- ռուս ոլիգարխ, որին անձնապես պատժամներ են կիրառել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների, Եվրոպական Միության, Միացյալ Թագավորության, Կանադայի, Շվեյցարիայի, Բելգիայի, Ուկրաինայի և Միավորված Ազգերի Կազմակերպության կողմից։ 2024թ. դեկտեմբերին ընկերությունը հայտարարեց 152.7 միլիարդ դրամ շահաբաժին (մոտավորապես $393 միլիոն)։ Տրոցենկոյի 78.125% բաժնեմասը` մոտ $307 միլիոն։ Հայկական հողից հանված։ Պատժամիվների ենթարկլ ռուսի կեղծանուններին ուղարկված։ Պաշինյանի թերացման ներքո։
Սա ձախողություն չէ։ Սա պլանն է։
Ակտիվը. ինչ արժե ԶՊՄԿ-ն
Հաստատված - KPMG/EY աուդիտավորված ֆինանսներ
ԶՊՄԿ-ն պարզապես սովորական հանքարդյունաբերական ընկերություն չէ։ Այն Հայաստանի ամենամեծ մեկ տեղամասի գործատուն է` մոտ 4,600 աշխատողով։ Այն Սյունիքի մարզի տնտեսական շարժիչն է -- Հայաստանի ամենահարավային և ստրատեգիապես ամենազգայուն տարածաշրժանի, որը սահմանակց է Իրանի և Ադրբեջանի հետ։ Կաջարանի հանքը պարունակում է աշխարհի ամենամեծ պղնձամոլիբդենի հանքավայրերից մեկը։
Հասկանալու համար, թե ինչ է գողացվել, պետք է հասկանալ, թե ինչ է արտադրում ԶՊՄԿ-ն։ Ստորև ներկայացված է 13 տարվա ֆինանսական տեղեկատվությունը, վերցված KPMG և EY աուդիտավորված հաշվետվություններից, որոնք ներկայացվել են Հայաստանի կարգավորող մարմիններին։
| Տարի | Եկամուտ (մլրդ դրամ) | Զուտ շահույթ (մլրդ դրամ) | Վերահսկող սեփականատերը | Կարևոր իրադարձություն |
|---|---|---|---|---|
| 2012 | 120.8 | 21.2 | Cronimet (Գերմանիա) 87.5% | Կայուն գերմանական գորունեություն |
| 2013 | 113.1 | 9.4 | Cronimet 87.5% | Հումքի անկում |
| 2014 | 117.7 | 11.5 | Cronimet 87.5% | Վերականգնում |
| 2015 | 106.2 | -2.1 | Cronimet 87.5% | Պղնձի համաշխարհային գների անկում |
| 2016 | 116.1 | 0.2 | Cronimet 87.5% | Կայունկետ |
| 2017 | 145.7 | 9.1 | Cronimet 87.5% | Հումքի վերականգնում |
| 2018 | 200.0 | 15.5 | Cronimet 87.5% | Պաշինյանը գալիս (մայիս) |
| 2019 | 196.0 | -14.6 (ՎՆԱՍ) | Cronimet-ը դուրս է գալիս | Նախապես նախատեսված վնաս՞ Cronimet-ը վաճառում է |
| 2020 | 233.0 | 0.8 (գրեթե զրո) | Անցումային շրժան | Եկամուտը աճել 19%-ով, շահույթը անհետացավ |
| 2021 | 342.0 | 94.6 (115ապատիկ աճ!) | GeoProMining ցանց | Տրոցենկոյի մարդիկ վերահսկողություն է ստանում |
| 2022 | 315.0 | 73.8 | GeoProMining ցանց | Զանգվածային դուրսբերումը սկսվում է |
| 2023 | 273.6 | 55.0 | Կեղծանունների վերակավորում | Բաժնետոմսերը տեղափոխվում են նախքան պատժամներից |
| 2024 | 280.0 | 45.2 | "Վերահսկող չկա" (պաշտոնապես) | $393Մ շահաբաժին հայտարարվեց |
Նորից կարդացեք այդ աղյուսակը։ 2019-ին -- Պաշինյանի իշխանություն գալուց հետո տարին -- ԶՊՄԿ-ն արձանագրեց վերին տասնամյակի ամենավատ վնասը` մինուս 14.6 միլիարդ դրամ։ Եկամուտը հազիվ չէր փոխվել։ Բայց ինչ-որ ընկերությունը վնասով էր աշխատում։ Հաջորդ տարին եկամուտը աճեց 19%-ով` հասնելով 233 միլիարդ դրամի, բայց զուտ շահույթը ընդամենը 0.8 միլիարդ էր -- գործնականորեն զրո։ Ու՞ր գնաց փողը՞
Հետո 2021-ին, նույն հումքային պայմաններում, շահույթը պայթեց մինչև 94.6 միլիարդ դրամի։ Նախորդ տարվա համեմատ 115 անգամ ավելացում։ Ինչ՞ էր փոխվել։ Սեփականատերը էր փոխվել։ Տրոցենկոյի GeoProMining ցանցը վերահսկողություն էր ստանձել, և հանկարծ հանքը նորից հսկայական շահույթաբեր էր։
Օրինակը դասագրքային է. ճնշել շահույթը` ներդրումների գնահատումը իջեցնելու համար, ձեռք բերել ակտիվը էժան, ապա թողնել իրական թվերը հոսել։
Կեղծանունների խաղը. ով իրականում տիրում է ԶՊՄԿ-ն
Հաստատված - Կորպորատիվ րեեստր Օրինակների վերլուծություն
ԶՊՄԿ-ի պաշտոնական սեփականության կառուցվածքը նախատեսված է մեկ փաստը թաքցնելու համար. Ռոման Տրոցենկոն վերահսկում է ընկերության 78.125%-ը։ Ահա թե ինչպես են կեղծանունները շարված։
Բոլոր ճանապարհները տանում են դեպի Neo Metals Holding Limited -- Հայաստանից դուրս գրանցված օֆշորային կառույց, որը ֆինանսական հաշվետվություններ չի հրապարակում։ Neo Metals-ը իր ԶՊՄԿ-ի բաժնետոմսը պահում է չորս Հայաստանում գրանցված կազմակերպության միջոցով.
| Կազմակերպություն | ԶՊՄԿ-ի բաժնետոմս | Դերը |
|---|---|---|
| Promishlennaya Kompaniya ՍՊԸ | 45.0% | Հիմնական հոլդինգային միջոց |
| Urbanevent Plus ՍՊԸ | 15.0% | Երկրորդային կեղծանուն |
| Zangezur Mining ՍՊԸ | 12.5% | Անվանակցին կեղծանուն |
| AMP Holdings ՍՊԸ | 5.625% | Փոքրամասնային կեղծանուն |
| ԸՆԴՀԱՆՈՒՍ. 78.125% | Բոլորը վերահսկվում է Neo Metals Holding-ի կողմից | |
Neo Metals Holding-ը հանրային ֆինանսական հաշվետվություններ չի հրապարակում։ Այն գործում է որպես անթափանցիկության շերտ -- նրա միակ նպատակն է կանգնել Տրոցենկոյի և հայկական րեեստրի միջև։ Նրա ներքո գտնվող չորս ընկերությունները Հայաստանում գրանցված ՍՊԸ-ներ են, որոնք գոյություն ունեն միայն ԶՊՄԿ-ի բաժնետոմսերը պահելու համար։ Նրանք անկախ գործունեություն չեն իրականացնում։ Ոչ մեկին չեն աշխատեցնում։ Նրանք թուղթ են։
Ռոման Տրոցենկո. կեղծանունների հետևում գտնվող մարդը
Հաստատված - Պատժամների ցուցակներ Հաստատված - Կորպորատիվ գրանցումներ
Ռոման Վիկտորովիչ Տրոցենկոն, ծնված 1970թ., ճամայական գործիչ չէ ռուսական իշխանության մեջ։ Նա Իգոր Սեչինի -- Ռոսնեֆտի նախագահի և Վլադիմիր Պուտինի ամենամոտիկ դաշնակիցը և Ռուսաստանի երկրորդ ամենահզոր անձը -- անմիջական բիզնես խորհրդատուն է։
Տրոցենկոյի պատժամների պրոֆիլը.
| Պատժամիվներ կիրառող մարմին | Կարգավիճակ |
|---|---|
| Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ (OFAC) | ՊԱՏՊԱՄՎԸՌ Է |
| Եվրոպական Միություն | ՊԱՏՊԱՄՎԸՌ Է |
| Միացյալ Թագավորություն | ՊԱՏՊԱՄՎԸՌ Է |
| Կանադա | ՊԱՏՊԱՄՎԸՌ Է |
| Շվեյցարիա | ՊԱՏՊԱՄՎԸՌ Է |
| Բելգիա | ՊԱՏՊԱՄՎԸՌ Է |
| Ուկրաինա | ՊԱՏՊԱՄՎԸՌ Է |
| Միավորված Ազգերի Կազմակերպություն | ՊԱՏՊԱՄՎԸՌ Է |
Հարկային համարը` 771500884353։ Սա ենթադրություն չէ։ Տրոցենկոն անձնապես նշված է որպես GeoProMining Investment (CYP) Limited-ի տնօրեն -- Կիպրոսում գրանցված կազմակերպություն, որի միջոցով պատմականորեն կառավարվում էին նրա հայկական հանքարդյունաբերական շահերը։ GeoProMining-ը նրա գործիքն է հետխորհրդային պետություններից ռեսուրսներ դուրս հանելու համար, գործունեություններով Հայաստանում (ոսկի և պղինձ) և այլ նախկին ԽՍՀՄ տարածքներում։
Երբ Ուկրաինայի լայնամասշտաբ ներխուժմից հետո արևմտյան պատժամները կիրառվեցին Տրոցենկոյին, նրա հայկական ակտիվները խնդիր դարձան։ Ոչ թե Հայաստանը դրանք բարնագրավեր -- Պաշինյանի կառավարությունը երբեք նման փորձ չարեց -- այլ սեփականության կառուցվածքը պետք էր ավելի քիչ թափանցիկ դարձնել։ Հենց այդ պահին արագացավ կեղծանունների խաղը։
Յոթնօրյա մանևրը. Սվետլանա Երշովա
Հաստատված - Ռեեստրի գրանցումներ Օրինակների վերլուծություն
2023թ. հոկտեմբերի 27-ին ԶՊՄԿ-ի բաժնետոմսերը փոխանցվեցին Սվետլանա Երշովային։ Յոթ օր անց, 2023թ. նոյեմբերի 3-ին, Տրոցենկոյի դեմ հավելյալ պատժամներ հայտարարվեցին։
Յոթ օր։
Սվետլանա Երշովան Տրոցենկոյի գործողությունների համար օտար մարդ չէ։ Նա նրա բիզնես կայսրության փոխնախագահ է ծառայում առնվազն 2012թ.-ից -- ավելի քան մեկ տասնամյակ։ Նա Տրոցենկոյի կարիերայի գործադիր է։ Այն միտքը, թե նա անկախ սեփականատեր է, որը ԶՊՄԿ-ն շահագործում է իր շահերի համար, հնարածություն է։
Բաժնետոմսերի փոխանցմանից հետո ԶՊՄԿ-ի պաշտոնական գրանցումներում ընկերությունը նկարագրվեց որպես "չունեցող վերահսկող" -- հայկական իրավական տերմինը, որը նշանակում է, որ չկա մեկ ճանաչված շահառու սեփականատեր։ Սա տեխնիկապես համապատասխան է և ըստ էության անհեթ։ Ընկերությունը իր բաժնետոմսերի 78%-ը չի փոխանցում պատժամիվների ենթարկլ ոլիգարխի փոխնախագահին և հանկարծ չի ունենում "վերահսկող"։
Պաշինյանի կառավարությունը առանց առարկության ընդունեց այդ հնարանքը։
307 միլիոն դոլարի դուրսբերումը
Հաստատված - Ֆինանսական գրանցումներ
2024թ. դեկտեմբերին ԶՊՄԿ-ի խորհուրդը հայտարարեց 152.7 միլիարդ դրամ շահաբաժին -- մոտավորապես $393 միլիոն գործող փոխարժեքի գնով։ Սա արտասովոր վճարում էր -- Հայաստանի կորպորատիվ պատմության ամենամեծ շահաբաժնի բաշխումներից մեկը։
Neo Metals Holding ցանցով վերահսկվող 78.125%-ին բաժին ընկավ մոտավորապես $307 միլիոն։
Պատկերացրեք, թե ինչ է նշանակում Հայաստանի համար $307 միլիոնը։ 2024թ. կրթության ոլորտ պետական բյուջեն մոտ $600 միլիոն էր։ Տրոցենկոյի մեկ շահաբաժնի դուրսբերումը ԶՊՄԿ-ից հավասար էր այն գումարի կեսին, ինչ Հայաստանը ծախսում է իր ողջ բնակչության թութակավառմամբ մեկ տարվա։
Փողը ԶՊՄԿ-ից հոսեց չորս հայկական ՍՊԸ-ներին, ապա Neo Metals Holding-ին (օֆշորային, անթափանցիկ), և այնտեղից` Տրոցենկոյի ցանցը ինչ կառույց էլ պահում հայկական իրավազորությունից դուրս։ Հայաստանը տեսանելիություն չունի, թե փողը ու՞ր գնաց երկրից դուրս գալուց հետո։
$307 միլիոն -- Հայաստանի տարեկան կրթության բյուջեի կեսը -- դուրս բերվեց մեկ շահաբաժնով` պատժամիվների ենթարկլ ռուս ոլիգարխի կեղծանունների ցանցի միջոցով։ Այն կառավարության օրոկ, որը խոստացավ վերջ տալ հայկական հանքարդյունաբերության ոլիգարխիկ վերահսկողությանը։
Աուդիտորների կառուսելը
Օրինակների վերլուծություն
Մանրամասնություն, որ աուդիտորներն ու համապատասխանության մասնագետները անմիջապես կճանաչեն. ԶՊՄԿ-ն արտաքին աուդիտորը փոխեց սեփականության յուրաքանչյուր փոխանցման ժամանակ։
| Պարբերաշրժան | Սեփականատեր | Աուդիտոր |
|---|---|---|
| Մինչև 2019 | Cronimet (գերմանական) | KPMG |
| 2019-2021 | Անցումային շրժան | EY (Ernst & Young) |
| 2022-ներկա | Տրոցենկոյի ցանց | KPMG (վերադարձած) |
Ամեն անգամ, երբ ԶՊՄԿ-ն փոխեց սեփականատեր, նաև փոխեց աուդիտորը։ Սա դատաբանական հաշվապահությամբ ճանաչված կարմիր դրոշակ է։ Նոր աուդիտորները սկսում են զրոյից -- նրանք չունեն նախորդ տարիների անոմալիաների ինստիտուցիոնալ հիշողությունը։ Նրանք աուդիտում են ներկայացված թվերը այնպիսի, ինչպես կան, առանց այն համատեքստի, որը կտար շարունակական աուդիտ։ 2019թ. 14.6 միլիարդ դրամի վնասը և 2020թ. գրեթե զրո շահույթը` 0.8 միլիարդ դրամ, աուդիտավորվեցին EY-ի կողմից` անցումային շրժանում։ Երբ KPMG-ն վերադարձավ, սեփականության փոխանցումն արդեն ավարտված էր, և նոր շահույթի ռեժիմն արդեն գործում էր։
Ենթակառուցվածքային հարցը. Ucom
Օրինակների վերլուծություն
ԶՊՄԿ-ի հեռահաղորդակցական և ցանցային ենթակառուցվածքը աշխատում է Ucom-ի վրա -- Հայաստանի երրորդ խոշորագույն հեռահաղորդակցական օպերատորը, որի վերահսկողն է Հայկ Բադալյանը։ Սա նշանակում է, որ ԶՊՄԿ-ի գործառնական կապը, SCADA համակարգերը, արտադրական տվյալները և ներքին ցանցերը անցնում են հայկական ոլիգարխիկ ցանցի մեկ այլ գործչի սեփականատիրոջ ենթակառուցվածքով։
Տարեկան $700 միլիոն եկամուտ ապահովող հանքի համար հեռահաղորդակցական մատակարարի ընտրությունը աննպատակ չէ։ Այն որոշում է, թե ով կարող է հասանելիություն ունենալ արտադրական տվյալներին, ֆինանսական հաղորդակցություններին և գործառնական հետախուզական տեղեկատվությանը։ Այն, որ այս հանքը -- պատժամիվների ենթարկլ ռուսի կողմից օֆշորային կեղծանունների միջոցով վերահսկվող -- իր կրիտիկական ենթակառուցվածքը վարում է մեկ այլ ոլիգարխի հեռահաղորդակցական ցանցով, ընձգծման արժանի համամիտում է։
Ինչ արեց Պաշինյանը -- և ինչ չարեց
Հաստատված - Հանրային գրանցումներ
Եկեք ճիշտ լինենք, թե ինչ տեղի ունեցավ Պաշինյանի կառավարության օրոկ.
Նա չարգելեց Cronimet-ի 87.5% բաժնետոմսի վաճառքը, երբ պարզ դարձավ, որ գնորդը կապված է Տրոցենկոյի հետ։
Նա չհետաքննեց 2019թ. վնասը կամ 2020թ. շահույթի ճնշումը -- անոմալիաներ, որոնք տեսանելի էին հանրային գրանցումները կարդացող յուրաքանչյուրին։
Նա չկիրառեց ստրատեգիական ակտիվների պաշտպանության մեխանիզմները, երբ պատժամիվների ենթարկլ անձի ցանցը ձեռք բերեց Հայաստանի ամենամեծ հանքի վերահսկողությունը։
Նա չվիճարկեց "վերահսկող չկա" նշանակումը, երբ բաժնետոմսերը փոխանցվեցին Տրոցենկոյի փոխնախագահին պատժամներից յոթ օր առաջ։
Նա չարգելեց կամ սահմանափակեց $393 միլիոնի շահաբաժնի վճարումը 2024թ. դեկտեմբերին։
Նա չպահանջեց օֆշորային մայր ընկերությունից -- Neo Metals Holding-ից -- ֆինանսական հաշվետվություններ հրապարակել կամ շահառու սեփականատերը բացահայտել։
Ինչ արեց. Ոչինչ։ ուրաքանչյուր որոշման կետում, երբ Պաշինյանի կառավարությունը կարող էր պաշտպանել Հայաստանի ամենաթանկ արդյունաբերական ակտիվը` պատժամիվների ենթարկլ ռուս ոլիգարխի ձեռքը ընկնելուց, նա ընտրեց անգործությունը։ Հեղափոխությունը, որը խոստացավ վերջ տալ հայկական ռեսուրսների ոլիգարխիկ ւզուրպացմանը, նախագահեց նրա ամենախոշոր դեպքին։
Թվերը չեն ստում
Տասներեք տարվա աուդիտավորված ֆինանսական տվյալներում օրինակը պարզ է.
Cronimet-ի օրոկ (գերմանական, թափանցիկ) ԶՊՄԿ-ն չափավոր շահույթաբեր էր։ Պաշինյանի անցումային շրժանում շահույթները ճնշվեցին մինչև զրոյի կամ բացասականի -- ստեղծելով անհրաժեշտ ձեռքբերման պայմանները։ Տրոցենկոյի ցանցի օրոկ շահույթները պայթեցին, և զանգվածային շահաբաժիններ սկսեցին դուրս բերել։
Տրոցենկոյի ցանցի կողմից վերահսկողություն ստանձելուց ի վեր դուրս բերված ընդհանուր շահաբաժինները գնահատվում են ավելի քան $500 միլիոն։ 2024թ. դեկտեմբերի ~$307 միլիոնի վճարումը ընդամենը ամենամեծ մեկ մասն էր։
Այս գումարը գալիս է հայկական պղնձից և մոլիբդենից -- չվերականգնվող ռեսուրսներ, հանված հայկական լեռներից` հայ բանվորների կողմից։ Փողը հեռացավ երկրից կեղծանունների շղթայով և հայտնվեց այն մարդու ցանցում, որին արևմտյան աշխարհի մեծ մասը պատժամներ է կիրառել Ռուսական ռեժիմին մերձացվածության համար, որը ներխուժեց Ուկրաինա։
Իսկ վարչապետը, որ խոստացավ կանգնեցնել հենց այս ամենը՞ Նա հաստատեց յուրաքանչյուր քայլին։
Մեթոդոլոգիա
Սույն հետաքննությունը հիմնված է. KPMG և EY աուդիտավորված ԶՊՄԿ-ի տարեկան ֆինանսական հաշվետվությունների, ներկայացված Հայաստանի կարգավորող մարմիններին (2012-2024); Հայաստանի կորպորատիվ րեեստրի գրանցումների, որոնք վավերագրում են բաժնետոմսերի փոխանցումները և շահառու սեփականատիրոջ հայտարարությունները; OFAC (ԱՄՆ), ԵՄ, ՄԹ, Կանադայի, Շվեյցարիայի, Բելգիայի, Ուկրաինայի և ՄԱԿ-ի պատժամների նշանակման ցուցակների Ռոման Վիկտորովիչ Տրոցենկոյի համար; Կիպրոսի կորպորատիվ րեեստրի գրանցումների GeoProMining Investment (CYP) Limited-ի համար; և բաց աղբյուրների հետախուզական տվյալների, ներառյալ լրատվական հաղորդագրությունների, խորհրդարանական արձանագրությունների և արդյունաբերության տվյալների բազաների վրա։ Գաղտնի կամ գաստիրացված նյութեր չեն օգտագործվել։ Բոլոր աղբյուրները հանրային հասանելի են։