Թիվը
Hetq.am-ի հունիսի 4-ի հրապարակումը ամփոփում է Հայաստանի Ազգային ժողովի 8-րդ գումարման արտասահմանյան ուղևորությունների ծախսերը։ 2022-2025 թթ. ընթացքում խորհրդարանը Նախագահի և պատգամավորների արտասահմանյան ուղևորությունների համար ծախսել է մոտավորապես 911 միլիոն հայկական դրամ։ 2024 թվականի միայնակ տարեկան ցուցանիշը՝ 455,4 միլիոն դրամ բյուջետային կատարում, որից 455,2 միլիոնը հատկապես արտասահմանյան ուղևորություններ են եղել։ Չորս տարիների ընթացքում դինամիկան համեմատաբար կայուն է՝ տարեկան 200-300 միլիոն դրամի շրջանակներում, իսկ 2024 թվականը ներկայացնում է վերին սահմանը։
Ընդհանուր 911 միլիոն դրամը ընթացիկ փոխարժեքով կազմում է մոտավորապես 2,3 միլիոն ԱՄՆ դոլար չորս տարվա ընթացքում։ Այս թիվը միջազգային համեմատությամբ չափազանց մեծ չէ 105 անդամ ունեցող ազգային օրենսդիր մարմնի համար։ Էական հարցը ոչ թե ընդհանուր գումարն է, այլ բաշխումը՝ ո՞վ է ճանապարհորդում, որքա՞ն հաճախ, ո՞ւր, ո՞ւմ հանձնարարականով, ի՞նչ հրապարակված արդյունքներով։
Առաջատար ճանապարհորդները
Վլադիմիր Վարդանյանը՝ 89 ուղևորությամբ, առաջատարում է ցուցակը։ Նա եղել է «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության պատգամավոր և Պետական և իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ համապատասխան ժամանակահատվածում։ 2026 թվականի մարտի 25-ին՝ խորհրդարանական ընտրությունների հայտարարումից վեց շաբաթ առաջ, Ազգային ժողովը նրան ընտրեց Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրական դատարան։ Նրա 89 ուղևորությունների թիվը, հետևաբար, ընդգրկում է այն ժամանակահատվածը, որը անմիջապես նախորդել է դատական նշանակմանը, որը նրան տեղավորում է մարմնում՝ ցանկացած ընտրական ցիկլից դուրս ֆիքսված ժամկետով մանդատով։
Արուսյակ Ջուլհակյան՝ 78 ուղևորություն։ Սարգիս Խանդանյան՝ 69։ Ռուբեն Ռուբինյանը և Արմեն Գևորգյանը հավասարեցրել են 67-ով։ Առաջին երեքը «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունից են. Ռուբինյանը Ազգային ժողովի փոխնախագահն է («Քաղաքացիական պայմանագիր»). Գևորգյանը առաջին հնգյակում միակ ընդդիմադիր անդամն է՝ «Հայաստան» դաշինքից։ Առաջին հնգյակից չորսը իշխող կուսակցությունից են։ Ընդհանուր պատկերը այն է, որ արտասահմանյան ուղևորությունների բюջեն անհամաչափ հատկացվում է խորհրդարանական մեծամասնության անդամներին։
Վարդանյանի Սահմանադրական դատարանի ուղին
Վլադիմիր Վարդանյանի 2026 թվականի մարտի 25-ի ընտրությունը Սահմանադրական դատարան հայկական ինստիտուցիոնալ կառուցվածքով երկարաժամկետ նշանակում է։ Սահմանադրական դատարանի դատավորները ծառայում են ֆիքսված ժամկետներով, որոնք նախատեսված են ընտրական ցիկլերից դուրս մնալու համար։ Նշանակման քաղաքական ժամանակացույցը՝ խորհրդարանական քվեարկության հայտարարությունից վեց շաբաթ առաջ, նշանակում է, որ «Քաղաքացիական պայմանագիր»-ի ներկայացուցիչը՝ փաստաթղթավորված բարձր ծավալով արտասահմանյան ուղևորությունների գրանցումով, տեղադրվել է երկրի բարձրագույն սահմանադրական դատական մարմնում անմիջապես նախքան ընտրողներից հարցնելը՝ արդյոք պահպանել «Քաղաքացիական պայմանագիր»-ը իշխանության մեջ։
Վարդանյանի 89 ուղևորությունների բովանդակային բովանդակությունը՝ ուր է գնացել, ինչ խորհրդարանական հանձնաժողովի լիազորությամբ, ինչ հրապարակված արդյունքներով, երկրորդ կարգի հարցն է։ Առաջին կարգի հարցը, որը հաստատված է «Հետք»-ի վերլուծությամբ, այն է, որ Սահմանադրական դատարան նշանակումից առաջ ժամանակահատվածում խորհրդարանի ամենաշատ ուղևորող պատգամավորը իշխող կուսակցության ներկայացուցիչ է, որի ուղևորությունների գրանցումը անհամաչափ բարձրագույնն էր 105 պատգամավորների շարքում։
Բացահայտման ռեժիմը
Հայաստանի ներկայիս խորհրդարանական ուղևորությունների բացահայտման համակարգը համապարփակ հաշվետվություն պահանջում է միայն ԵԽԽՎ (Եվրոպայի Խորհրդի Խորհրդարանական Վեհաժողով) պատվիրակությունից։ Ոչ-ԵԽԽՎ խորհրդարանական ուղևորությունները՝ որոնք զգալիորեն մեծ ծավալ են կազմում 911 միլիոն դրամ ընդհանուր գումարի շրջանակներում, համարժեք ուղևորությունից հետո հաշվետվության պարտականություն չունեն։ Ուղևորությունների հաստատումները մշակվում են Խոսնակի գրասենյակի կողմից. բյուջետային հատկացումներ են կատարվում. մեկնումներն ու վերադարձները գրանցվում են. բայց էական արդյունքները (ինչ է քննարկվել, ինչ է ձեռք բերվել, ինչ դիրքորոշումներ է Հայաստանը ընդունել կամ աջակցել) համակարգված կերպով չեն արձանագրվում հանրային բացահայտման գրառումներում։
«Հետք»-ի շարքը լրացնում է այս բացը՝ հասանելի վարչական գրառումների թույլատրած չափով։ Հասանելի տվյալների հիման վրա սա հայկական խորհրդարանական արտասահմանյան ուղևորությունների ամենալրիվ հանրային հաշվետվությունն է, որը պատրաստվել է 2022-2025 թթ. ժամանակահատվածի համար։ Հունիսի 7-ի քվեաթերթիկը դիտարկող ընտրողները այժմ ունեն փաստաթղթավորված գրառումը, թե ինչպես է բաշխվել 8-րդ գումարման խորհրդարանի ուղևորությունների բյուջեն։
Ինչու՞ է սա հրապարակվում փակման շաբաթվա ընթացքում
Հետքի հունիսի 4-ի ժամանակացույցը վերլուծությունը ընտրողների առջև է դնում երկու օր առաջ քվեարկությունից։ Անուղղակի շրջանակը՝ խորհրդարանական մեծամասնությունները օրենսդիր մարմնի ճանապարհորդական բյուջեն ծախսում են հիմնականում իրենց անդամների ուղևորությունների վրա, ցիկլի ամենաշատ ճանապարհորդողը այնուհետև նշանակվել է Սահմանադրական դատարան, և հունիսի 7-ի քվեաթերթիկը դիտարկող ընտրողները պետք է այս ինստիտուցիոնալ օրինաչափությունը կշռեն իրենց որոշման մեջ։
9-րդ գումարման խորհրդարանը՝ այն խորհրդարանը, որը ընտրողները կընտրեն հունիսի 7-ին՝ կժառանգի նույն բացահայտման ռեժիմը, նույն ճանապարհորդական բյուջեի կառուցվածքը և սահմանադրական մարմինների նշանակման նույն մեխանիզմները։ 911 միլիոն դրամի վերլուծության փակման շաբաթվա հրապարակումը, այս իմաստով, ընտրողների համար տեղեկատվություն է ինստիտուցիոնալ ընտրության մասին՝ թե ինչպես կբաշխվի և կբացահայտվի հաջորդ չորսամյա խորհրդարանական ցիկլի ճանապարհորդական բյուջեն։
Աղբյուրներ՝ Hetq.am, 4 հունիսի 2026 (911 մլն դրամ խորհրդարանական ուղևորությունների վերլուծություն) · Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողով · Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրական դատարան